संविधानका ३५ भागहरू

नेपालको संविधानका भागहरूको सूची

नेपालको संविधान २०७२ निम्न अनुसारका ३५ भागहरूमा विभाजित छ। तल प्रत्येक भागको विषयवस्तु, मुख्य सार तथा त्यसभित्र रहेका सम्पूर्ण धाराहरूको सूची प्रस्तुत गरिएको छ। कुनै पनि धारा वा भागको पूर्ण पाठ पढ्न सम्बन्धित शीर्षकमा क्लिक गर्नुहोस्:

कुल ३५ भागहरू ३०८ धाराहरू ९ अनुसूचीहरू
भाग १

भाग १ – प्रारम्भिक

धारा १ देखि ९ सम्म (9 धारा)

विषयवस्तु सार: संविधानको सर्वोच्चता, नेपाल राज्यको धर्मनिरपेक्ष र संघीय लोकतान्त्रिक परिभाषा, सार्वभौमसत्ता, राष्ट्रिय हित, भाषा, राष्ट्रिय झण्डा, गान र निसान छाप सम्बन्धी आधारभूत व्यवस्था।

भाग २

भाग २ – नागरिकता

धारा १० देखि १५ सम्म (6 धारा)

विषयवस्तु सार: वंशज, जन्म, र वैवाहिक अंगीकृत नागरिकता, गैरआवासीय नेपाली (NRN) नागरिकता, र लैंगिक पहिचान सहितको नागरिकता प्राप्ति तथा समाप्ति सम्बन्धी व्यवस्था।

भाग ३

भाग ३ – मौलिक हक र कर्तव्य

धारा १६ देखि ४८ सम्म (33 धारा)

विषयवस्तु सार: नागरिकका ३१ वटा मौलिक हकहरू (सम्मानपूर्वक बाँच्न पाउने, स्वतन्त्रता, समानता, शिक्षा, स्वास्थ्य, महिला, दलित, बालबालिकाको हक) तथा प्रत्येक नागरिकका संवैधानिक कर्तव्यहरू।

यस भागभित्र रहेका धाराहरू:

धारा १६ धारा १६ – सम्मानपूर्वक बाँच्न पाउने हकः धारा १७ धारा १७ – स्वतन्त्रताको हकः धारा १८ धारा १८ – समानताको हकः धारा १९ धारा १९ – सञ्चारको हकः धारा २० धारा २० – न्याय सम्बन्धी हकः धारा २१ धारा २१ – अपराध पीडितको हकः धारा २२ धारा २२ – यातना विरुद्धको हकः धारा २३ धारा २३ – निवारक नजरबन्द विरुद्धको हकः धारा २४ धारा २४ – छुवाछूत तथा भेदभाव विरुद्धको हकः धारा २५ धारा २५ – सम्पत्तिको हकः धारा २६ धारा २६ – धार्मिक स्वतन्त्रताको हकः धारा २७ धारा २७ – सूचनाको हकः धारा २८ धारा २८ – गोपनीयताको हकः धारा २९ धारा २९ – शोषण विरुद्धको हकः धारा ३० धारा ३० – स्वच्छ वातावरणको हकः धारा ३१ धारा ३१ – शिक्षा सम्बन्धी हकः धारा ३२ धारा ३२ – भाषा तथा संस्कृतिको हकः धारा ३३ धारा ३३ – रोजगारीको हकः धारा ३४ धारा ३४ – श्रमको हकः धारा ३५ धारा ३५ – स्वास्थ्य सम्बन्धी हकः धारा ३६ धारा ३६ – खाद्य सम्बन्धी हकः धारा ३७ धारा ३७ – आवासको हकः धारा ३८ धारा ३८ – महिलाको हकः धारा ३९ धारा ३९ – बालबालिकाको हकः धारा ४० धारा ४० – दलितको हकः धारा ४१ धारा ४१ – ज्येष्ठ नागरिकको हकः धारा ४२ धारा ४२ – सामाजिक न्यायको हकः धारा ४३ धारा ४३ – सामाजिक सुरक्षाको हकः धारा ४४ धारा ४४ – उपभोक्ताको हकः धारा ४५ धारा ४५ –  देश निकाला विरुद्धको हकः धारा ४६ धारा ४६ – संवैधानिक उपचारको हकः धारा ४७ धारा ४७ – मौलिक हकको कार्यान्वयनः धारा ४८ धारा ४८ – नागरिकका कर्तव्यः
भाग ४

भाग ४ – राज्यका निर्देशक सिद्धान्त, नीति तथा दायित्व

धारा ४९ देखि ५५ सम्म (7 धारा)

विषयवस्तु सार: राज्यका निर्देशक सिद्धान्त, राजनीतिक, आर्थिक तथा सामाजिक उद्देश्यहरू, तथा विभिन्न क्षेत्र सम्बन्धी राज्यका नीति र दायित्वहरू।

भाग ५

भाग ५ – राज्यको संरचना र राज्यशक्तिको बाँडफाँड

धारा ५६ देखि ६० सम्म (5 धारा)

विषयवस्तु सार: संघ, प्रदेश र स्थानीय तह गरी तीन तहको राज्य संरचना, राज्यशक्तिको बाँडफाँड र अवशिष्ट अधिकार सम्बन्धी व्यवस्था।

भाग ६

भाग ६ – राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपति

धारा ६१ देखि ७३ सम्म (13 धारा)

विषयवस्तु सार: नेपालको राष्ट्राध्यक्षको रूपमा राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिको योग्यता, निर्वाचन प्रणाली, पदावधि, काम, कर्तव्य र अधिकार।

यस भागभित्र रहेका धाराहरू:

धारा ६१ धारा ६१ – राष्ट्रपतिः धारा ६२ धारा ६२ – राष्ट्रपतिको निर्वाचनः धारा ६३ धारा ६३ – राष्ट्रपतिको पदावधिः धारा ६४ धारा ६४ – राष्ट्रपतिको योग्यताः धारा ६५ धारा ६५ – राष्ट्रपतिको पद रिक्त हुने अवस्थाः धारा ६६ धारा ६६ – राष्ट्रपतिको काम, कर्तव्य र अधिकारः धारा ६७ धारा ६७ – उपराष्ट्रपतिः धारा ६८ धारा ६८ – उपराष्ट्रपतिको पद रिक्त हुने अवस्थाः धारा ६९ धारा ६९ – उपराष्ट्रपति सम्बन्धी अन्य व्यवस्थाः धारा ७० धारा ७० – राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपति फरक फरक लिंग वा समुदायको हुनेः धारा ७१ धारा ७१ – राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिको शपथः धारा ७२ धारा ७२ – राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिको पारिश्रमिक तथा सुविधाः धारा ७३ धारा ७३ – राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिको कार्यालयः
भाग ७

भाग ७ – संघीय कार्यपालिका

धारा ७४ देखि ८२ सम्म (9 धारा)

विषयवस्तु सार: नेपालको शासन व्यवस्था, संघीय मन्त्रिपरिषद् गठन, प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रीहरूको नियुक्ति, कार्यविभाजन र संसदप्रतिको उत्तरदायित्व।

भाग ८

भाग ८ – संघीय व्यवस्थापिका

धारा ८३ देखि १०८ सम्म (26 धारा)

विषयवस्तु सार: प्रतिनिधि सभा (२७५ सदस्य) र राष्ट्रिय सभा (५९ सदस्य) मिलेर बन्ने दुई सदनात्मक संघीय व्यवस्थापिकाको गठन तथा कार्यसञ्चालन।

यस भागभित्र रहेका धाराहरू:

धारा ८३ धारा ८३ – संघीय व्यवस्थापिकाः धारा ८४ धारा ८४ – प्रतिनिधि सभाको गठनः धारा ८५ धारा ८५ – प्रतिनिधि सभाको कार्यकालः धारा ८६ धारा ८६ – राष्ट्रिय सभाको गठन र सदस्यहरूको पदावधिः धारा ८७ धारा ८७ – सदस्यका लागि योग्यताः धारा ८८ धारा ८८ – शपथः धारा ८९ धारा ८९ – स्थानको रिक्तताः धारा ९० धारा ९० – सदस्यका लागि अयोग्यता सम्बन्धी निर्णयः धारा ९१ धारा ९१ – प्रतिनिधि सभाको सभामुख र उपसभामुखः धारा ९२ धारा ९२ – राष्ट्रिय सभाको अध्यक्ष र उपाध्यक्षः धारा ९३ धारा ९३ – अधिवेशनको आव्हान र अन्त्यः धारा ९४ धारा ९४ – गणपूरक संख्याः धारा ९५ धारा ९५ – राष्ट्रपतिबाट सम्बोधनः धारा ९६ धारा ९६ – उपप्रधानमन्त्री, मन्त्री, राज्य मन्त्री र सहायक मन्त्रीले दुवै सदनको बैठकमा भाग लिन पाउनेः धारा ९७ धारा ९७ – समितिको गठनः धारा ९८ धारा ९८ – सदस्यको स्थान रिक्त रहेको अवस्थामा सदनको कार्य सञ्चालनः धारा ९९ धारा ९९ – मतदानः धारा १०० धारा १०० – विश्वासको मत र अविश्वासको प्रस्ताव सम्बन्धी व्यवस्थाः धारा १०१ धारा १०१ – महाभियोगः धारा १०२ धारा १०२ – अनधिकार उपस्थित भएमा वा मतदान गरेमा सजायः धारा १०३ धारा १०३ – विशेषाधिकारः धारा १०४ धारा १०४ – कार्य सञ्चालन विधिः धारा १०५ धारा १०५ – बहसमा बन्देजः धारा १०६ धारा १०६ – संघीय संसदको महासचिव र सचिवः धारा १०७ धारा १०७ – संघीय संसदको सचिवालयः धारा १०८ धारा १०८ – पारिश्रमिकः
भाग ९

भाग ९ – संघीय व्यवस्थापन कार्यविधि

धारा १०९ देखि ११४ सम्म (6 धारा)

विषयवस्तु सार: संघीय संसदमा विधेयक प्रस्तुत गर्ने, छलफल गर्ने, दुवै सदनबाट पारित गर्ने र राष्ट्रपतिबाट प्रमाणीकरण गर्ने कार्यविधि।

भाग १०

भाग १० – संघीय आर्थिक कार्यप्रणाली

धारा ११५ देखि १२५ सम्म (11 धारा)

विषयवस्तु सार: संघीय सञ्चित कोष, सरकारी आयव्ययको वार्षिक बजेट विवरण, विनियोजन ऐन, पूरक अनुमान र आकस्मिक कोष सम्बन्धी आर्थिक व्यवस्था।

भाग ११

भाग ११ – न्यायपालिका

धारा १२६ देखि १५६ सम्म (31 धारा)

विषयवस्तु सार: सर्वोच्च अदालत, उच्च अदालत, जिल्ला अदालत, संवैधानिक इजलास, प्रधानन्यायाधीश र न्यायाधीशहरूको नियुक्ति, योग्यता तथा न्याय निरूपण।

यस भागभित्र रहेका धाराहरू:

धारा १२६ धारा १२६ – न्याय सम्बन्धी अधिकार अदालतबाट प्रयोग हुनेः धारा १२७ धारा १२७ – अदालतहरूः धारा १२८ धारा १२८ – सर्वोच्च अदालतः धारा १२९ धारा १२९ – नेपालको प्रधान न्यायाधीश तथा सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीशको नियुक्ति र योग्यताः धारा १३० धारा १३० – प्रधान न्यायाधीश तथा न्यायाधीशको सेवाका शर्त तथा सुविधाः धारा १३१ धारा १३१ – प्रधान न्यायाधीश वा सर्वाेच्च अदालतको न्यायाधीशको पद रिक्त हुने: धारा १३२ धारा १३२ – प्रधान न्यायाधीश तथा सर्वाेच्च अदालतको न्यायाधीशलाई अन्य कुनै काममा लगाउन नहुनेः धारा १३३ धारा १३३ – सर्वोच्च अदालतको अधिकार क्षेत्रः धारा १३४ धारा १३४ – मुद्दा सार्न सक्नेः धारा १३५ धारा १३५ बहस पैरवी गर्न नपाउनेः धारा १३६ धारा १३६ – प्रधान न्यायाधीशको जिम्मेवारीः धारा १३७ धारा १३७ – संवैधानिक इजलासको गठनः धारा १३८ धारा १३८ – वार्षिक प्रतिवेदनः धारा १३९ धारा १३९ – उच्च अदालतः धारा १४० धारा १४० – उच्च अदालतका मुख्य न्यायाधीश तथा न्यायाधीशको नियुक्ति र योग्यताः धारा १४१ धारा १४१ – मुख्य न्यायाधीश तथा न्यायाधीशको सेवाका शर्त तथा सुविधाः धारा १४२ धारा १४२ – मुख्य न्यायाधीश वा न्यायाधीशको पद रिक्त हुनेः धारा १४३ धारा १४३ – मुख्य न्यायाधीश तथा न्यायाधीशलाई अन्य कुनै काममा लगाउन नहुने र सरुवा सम्बन्धी व्यवस्थाः धारा १४४ धारा १४४ – उच्च अदालतको अधिकार क्षेत्रः धारा १४५ धारा १४५ – मुद्दा सार्न सक्नेः धारा १४६ धारा १४६ – बहस पैरवी गर्न पाउनेः धारा १४७ धारा १४७ – मुख्य न्यायाधीशको जिम्मेवारीः धारा १४८ धारा १४८ – जिल्ला अदालतः धारा १४९ धारा १४९ – जिल्ला अदालतको न्यायाधीशको नियुक्ति, योग्यता तथा पारिश्रमिक र सेवाकाअन्य शर्तः धारा १५० धारा १५० – जिल्ला न्यायाधीशलाई अन्य कुनै काममा लगाउन नहुने र सरुवा सम्बन्धी व्यवस्थाः धारा १५१ धारा १५१ – जिल्ला अदालतको अधिकार क्षेत्रः धारा १५२ धारा १५२ – विशिष्टीकृत अदालतः धारा १५३ धारा १५३ – न्याय परिषदः धारा १५४ धारा १५४ – न्याय सेवा आयोगः धारा १५५ धारा १५५ – सेवाका शर्त र सुविधा सम्बन्धी व्यवस्थाः धारा १५६ धारा १५६ – प्रदेश न्याय सेवा आयोग सम्बन्धी व्यवस्थाः
भाग १२

भाग १२ – महान्यायाधिवक्ता

धारा १५७ देखि १६१ सम्म (5 धारा)

विषयवस्तु सार: नेपाल सरकारको मुख्य कानूनी सल्लाहकार महान्यायाधिवक्ताको नियुक्ति, काम, कर्तव्य र अधिकार तथा सरकारी वकिलहरू सम्बन्धी व्यवस्था।

भाग १३

भाग १३ – प्रदेश कार्यपालिका

धारा १६२ देखि १७४ सम्म (13 धारा)

विषयवस्तु सार: सातवटै प्रदेशमा प्रदेश प्रमुख, मुख्यमन्त्रीको नियुक्ति, प्रदेश मन्त्रिपरिषद् गठन तथा प्रदेश कार्यपालिकाको कार्यसञ्चालन।

यस भागभित्र रहेका धाराहरू:

धारा १६२ धारा १६२ – प्रदेशको कार्यकारिणी अधिकारः धारा १६३ धारा १६३ – प्रदेश प्रमुख सम्बन्धी व्यवस्थाः धारा १६४ धारा १६४ – प्रदेश प्रमुखको योग्यताः धारा १६५ धारा १६५ – प्रदेश प्रमुखको पद रिक्त हुने अवस्थाः धारा १६६ धारा १६६ – प्रदेश प्रमुखको काम, कर्तव्य र अधिकारः धारा १६७ धारा १६७ – प्रदेश प्रमुखको शपथः धारा १६८ धारा १६८ – प्रदेश मन्त्रिपरिषदको गठनः धारा १६९ धारा १६९ – मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रीको पद रिक्त हुुने अवस्थाः धारा १७० धारा १७० – प्रदेश सभाको सदस्य नभएको व्यक्ति मन्त्री हुन सक्नेः धारा १७१ धारा १७१ – मुख्यमन्त्री र मन्त्रीको पारिश्रमिक तथा अन्य सुविधाः धारा १७२ धारा १७२ – शपथः धारा १७३ धारा १७३ – प्रदेश प्रमुखलाई जानकारी दिनेः धारा १७४ धारा १७४ – प्रदेश सरकारको कार्य सञ्चालनः
भाग १४

भाग १४ – प्रदेश व्यवस्थापिका

धारा १७५ देखि १९६ सम्म (22 धारा)

विषयवस्तु सार: प्रत्येक प्रदेशमा प्रत्यक्ष र समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीबाट गठन हुने एक सदनात्मक प्रदेश सभा सम्बन्धी व्यवस्था।

यस भागभित्र रहेका धाराहरू:

धारा १७५ धारा १७५ – प्रदेश व्यवस्थापिकाः धारा १७६ धारा १७६ – प्रदेश सभाको गठनः धारा १७७ धारा १७७ – प्रदेश सभाको कार्यकालः धारा १७८ धारा १७८ – प्रदेश सभाको सदस्यका लागि योग्यताः धारा १७९ धारा १७९ – प्रदेश सभाका सदस्यको शपथः धारा १८० धारा १८० – प्रदेश सभा सदस्यको स्थान रिक्त हुनेः धारा १८१ धारा १८१ – प्रदेश सभा सदस्यको अयोग्यता सम्बन्धी निर्णयः धारा १८२ धारा १८२ – प्रदेश सभाको सभामुख र उपसभामुखः धारा १८३ धारा १८३ – प्रदेश सभाको अधिवेशनको आव्हान र अन्त्यः धारा १८४ धारा १८४ – प्रदेश प्रमुखबाट सम्बोधनः धारा १८५ धारा १८५ – प्रदेश सभाको गणपूरक संख्याः धारा १८६ धारा १८६ – प्रदेश सभामा मतदानः धारा १८७ धारा १८७ – प्रदेश सभाको विशेषाधिकार: धारा १८८ धारा १८८ – विश्वासको मत र अविश्वासको प्रस्ताव सम्बन्धी व्यवस्थाः धारा १८९ धारा १८९ – मन्त्री, राज्यमन्त्री र सहायक मन्त्रीले प्रदेश सभाको बैठकमा भाग लिन पाउनेः धारा १९० धारा १९० – प्रदेश सभामा अनधिकार उपस्थित भएमा वा मतदान गरेमा सजायः धारा १९१ धारा १९१ – बहसमा बन्देजः धारा १९२ धारा १९२ – सदस्यको स्थान रिक्त रहेको अवस्थामा प्रदेश सभाको कार्य सञ्चालनः धारा १९३ धारा १९३ – प्रदेश सभाले समिति गठन गर्न सक्नेः धारा १९४ धारा १९४ – प्रदेश सभाको कार्य सञ्चालन विधिः धारा १९५ धारा १९५ – प्रदेश सभाको सचिव र सचिवालयः धारा १९६ धारा १९६ – पारिश्रमिकः
भाग १५

भाग १५ – प्रदेश व्यवस्थापन कार्यविधि

धारा १९७ देखि २०२ सम्म (6 धारा)

विषयवस्तु सार: प्रदेश सभामा प्रदेश कानून बनाउने विधेयक पेश गर्ने, पारित गर्ने र प्रदेश प्रमुखबाट प्रमाणीकरण गर्ने व्यवस्थापन कार्यविधि।

भाग १६

भाग १६ – प्रदेश आर्थिक कार्यप्रणाली

धारा २०३ देखि २१३ सम्म (11 धारा)

विषयवस्तु सार: प्रदेश सञ्चित कोष, प्रदेश सरकारको वार्षिक बजेट, विनियोजन ऐन तथा प्रदेश स्तरीय आर्थिक कार्यप्रणाली।

भाग १७

भाग १७ – स्थानीय कार्यपालिका

धारा २१४ देखि २२० सम्म (7 धारा)

विषयवस्तु सार: गाउँपालिका अध्यक्ष/उपाध्यक्ष र नगरपालिका प्रमुख/उपप्रमुख सहितको स्थानीय कार्यपालिकाको गठन र कार्यसञ्चालन।

भाग १८

भाग १८ – स्थानीय व्यवस्थापिका

धारा २२१ देखि २२७ सम्म (7 धारा)

विषयवस्तु सार: स्थानीय तहमा कानून तथा नियमहरू बनाउन गाउँ सभा र नगर सभाको गठन, बैठक र व्यवस्थापकीय अधिकार सम्बन्धी व्यवस्था।

भाग १९

भाग १९ – स्थानीय आर्थिक कार्यप्रणाली

धारा २२८ देखि २३० सम्म (3 धारा)

विषयवस्तु सार: स्थानीय सञ्चित कोष, स्थानीय तहको वार्षिक बजेट, कर लगाउने अधिकार र स्थानीय आर्थिक व्यवस्थापन।

भाग २०

भाग २० – संघ, प्रदेश र स्थानीय तह बीच अन्तरसम्बन्ध

धारा २३१ देखि २३७ सम्म (7 धारा)

विषयवस्तु सार: संघ, प्रदेश र स्थानीय तह बीच सहकारिता, सहअस्तित्व र समन्वयको सिद्धान्त, अन्तरप्रदेश परिषद् र साझा अधिकार व्यवस्थापन।

भाग २१

भाग २१ – अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग

धारा २३८ देखि २३९ सम्म (2 धारा)

विषयवस्तु सार: सार्वजनिक पद धारण गरेका व्यक्तिहरूको भ्रष्टाचार र अख्तियार दुरुपयोगको अनुसन्धान तथा नियन्त्रण गर्ने संवैधानिक आयोग।

भाग २२

भाग २२ – महालेखा परीक्षक

धारा २४० देखि २४१ सम्म (2 धारा)

विषयवस्तु सार: सरकारी निकाय, अदालत, सुरक्षा अंग र संवैधानिक निकायहरूको आयव्ययको लेखापरीक्षण गर्ने महालेखा परीक्षकको व्यवस्था।

भाग २३

भाग २३ – लोक सेवा आयोग

धारा २४२ देखि २४४ सम्म (3 धारा)

विषयवस्तु सार: निजामती सेवा, नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बलमा पदपूर्तिका लागि योग्यता परीक्षा सञ्चालन गर्ने संवैधानिक आयोग।

भाग २४

भाग २४ – निर्वाचन आयोग

धारा २४५ देखि २४७ सम्म (3 धारा)

विषयवस्तु सार: राष्ट्रपति, उपराष्ट्रपति, संघीय संसद, प्रदेश सभा र स्थानीय तहको निष्पक्ष निर्वाचन सञ्चालन गर्ने निर्वाचन आयोग सम्बन्धी व्यवस्था।

भाग २५

भाग २५ – राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग

धारा २४८ देखि २४९ सम्म (2 धारा)

विषयवस्तु सार: मानव अधिकारको सम्मान, संरक्षण र संवर्धन गर्ने, उजुरी छानबिन गर्ने राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग सम्बन्धी व्यवस्था।

भाग २६

भाग २६ – राष्ट्रिय प्राकृतिक स्रोत तथा वित्त आयोग

धारा २५० देखि २५१ सम्म (2 धारा)

विषयवस्तु सार: संघ, प्रदेश र स्थानीय तह बीच राजस्व, प्राकृतिक स्रोत, अनुदान र ऋणको न्यायोचित बाँडफाँड सिफारिस गर्ने वित्त आयोग।

भाग २७

भाग २७ – अन्य आयोगहरू

धारा २५२ देखि २६५ सम्म (14 धारा)

विषयवस्तु सार: राष्ट्रिय महिला आयोग, दलित आयोग, समावेशी आयोग, आदिवासी जनजाति आयोग, मधेशी आयोग, थारू आयोग र मुस्लिम आयोग सम्बन्धी व्यवस्था।

यस भागभित्र रहेका धाराहरू:

धारा २५२ धारा २५२ – राष्ट्रिय महिला आयोग: धारा २५३ धारा २५३ – राष्ट्रिय महिला आयोगको काम, कर्तव्य र अधिकार: धारा २५४ धारा २५४ – प्रदेशमा कार्यालय स्थापना गर्न सक्ने: धारा २५५ धारा २५५ – राष्ट्रिय दलित आयोग: धारा २५६ धारा २५६ – राष्ट्रिय दलित आयोगको काम, कर्तव्य र अधिकार: धारा २५७ धारा २५७ – प्रदेशमा कार्यालय स्थापना गर्न सक्ने: धारा २५८ धारा २५८ – राष्ट्रिय समावेशी आयोग: धारा २५९ धारा २५९ – राष्ट्रिय समावेशी आयोगको काम, कर्तव्य र अधिकार: धारा २६० धारा २६० – प्रदेशमा कार्यालय स्थापना गर्न सक्नेः धारा २६१ धारा २६१ – आदिवासी जनजाति आयोगः धारा २६२ धारा २६२ – मधेशी आयोग: धारा २६३ धारा २६३ – थारू आयोग: धारा २६४ धारा २६४ – मुस्लिम आयोग: धारा २६५ धारा २६५ – आयोगको पुनरावलोकन:
भाग २८

भाग २८ – राष्ट्रिय सुरक्षा सम्बन्धी व्यवस्था

धारा २६६ देखि २६८ सम्म (3 धारा)

विषयवस्तु सार: प्रधानमन्त्रीको अध्यक्षतामा राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्को गठन, नेपाली सेनाको परिचालन, नियन्त्रण र राष्ट्रिय प्रतिरक्षा व्यवस्था।

भाग २९

भाग २९ – राजनीतिक दल सम्बन्धी व्यवस्था

धारा २६९ देखि २७२ सम्म (4 धारा)

विषयवस्तु सार: लोकतन्त्रको आधारका रूपमा राजनीतिक दलहरूको गठन, दर्ता, विधान, समावेशी संरचना र सञ्चालन सम्बन्धी संवैधानिक शर्तहरू।

भाग ३०

भाग ३० – संकटकालीन अधिकार

धारा २७३ देखि २७३ सम्म (1 धारा)

विषयवस्तु सार: युद्ध, बाह्य आक्रमण, सशस्त्र विद्रोह, चरम आर्थिक संकट वा महामारीको अवस्थामा देश वा कुनै भागमा संकटकाल घोषणा गर्ने अधिकार।

यस भागभित्र रहेका धाराहरू:

भाग ३१

भाग ३१ – संविधान संशोधन

धारा २७४ देखि २७४ सम्म (1 धारा)

विषयवस्तु सार: नेपालको सार्वभौमिकता, अखण्डता, स्वाधीनता र जनतामा निहित सार्वभौमसत्ता बाहेक संविधानका अन्य धाराहरू संशोधन गर्ने विशेष प्रक्रिया।

यस भागभित्र रहेका धाराहरू:

भाग ३२

भाग ३२ – विविध

धारा २७५ देखि २९४ सम्म (20 धारा)

विषयवस्तु सार: राष्ट्रिय महत्वका विषयमा जनमत संग्रह, अन्तर्राष्ट्रिय सन्धि-सम्झौताको अनुमोदन, माफी मिनाहा, र राष्ट्रिय उपाधि तथा सम्मान।

यस भागभित्र रहेका धाराहरू:

धारा २७५ धारा २७५ – जनमत संग्रह सम्बन्धी व्यवस्था: धारा २७६ धारा २७६ – माफी: धारा २७७ धारा २७७ – उपाधि, सम्मान र विभूषण: धारा २७८ धारा २७८ – सन्धि सम्पन्न गर्ने अधिकार: धारा २७९ धारा २७९ – सन्धि वा सम्झौताको अनुमोदन, सम्मिलन, स्वीकृति वा समर्थन: धारा २८० धारा २८० – राष्ट्रपतिको कार्य गर्ने सम्बन्धी विशेष व्यवस्था: धारा २८१ धारा २८१ – विशेष अधिकारको समीक्षा तथा पुनरावलोकन: धारा २८२ धारा २८२ – राजदूत र विशेष प्रतिनिधि: धारा २८३ धारा २८३ – समावेशी सिद्धान्त बमोजिम नियुक्ति गर्नु पर्ने: धारा २८४ धारा २८४ – संवैधानिक परिषद सम्बन्धी व्यवस्था: धारा २८५ धारा २८५ – सरकारी सेवाको गठन: धारा २८६ धारा २८६ – निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण आयोग: धारा २८७ धारा २८७ – भाषा आयोग: धारा २८८ धारा २८८ – राजधानी: धारा २८९ धारा २८९ – पदाधिकारीको नागरिकता सम्बन्धी विशेष व्यवस्था: धारा २९० धारा २९० – गुठी सम्बन्धी व्यवस्था: धारा २९१ धारा २९१ – नियुक्तिका लागि योग्य नहुने: धारा २९२ धारा २९२ – संसदीय सुनुवाई सम्बन्धी व्यवस्था: धारा २९३ धारा २९३ – संवैधानिक निकायको काम कारबाहीको अनुगमनः धारा २९४ धारा २९४ – संवैधानिक निकायको वार्षिक प्रतिवेदन:
भाग ३३

भाग ३३ – संक्रमणकालीन व्यवस्था

धारा २९५ देखि ३०५ सम्म (11 धारा)

विषयवस्तु सार: संविधान जारी भएपछिको नयाँ संरचना निर्माण, तत्कालीन संसद, अदालत, स्थानीय निकाय तथा कर्मचारी समायोजनको संक्रमणकालीन व्यवस्था।

यस भागभित्र रहेका धाराहरू:

धारा २९५ धारा २९५ – संघीय आयोगको गठन: धारा २९६ धारा २९६ – संविधान सभा व्यवस्थापिका–संसदमा रूपान्तरण हुने: धारा २९७ धारा २९७ – राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपति सम्बन्धी व्यवस्था: धारा २९८ धारा २९८ – मन्त्रिपरिषदको गठन सम्बन्धी व्यवस्था: धारा २९९ धारा २९९ – सभामुख र उपसभामुख सम्बन्धी व्यवस्था: धारा ३०० धारा ३०० – न्यायपालिका सम्बन्धी व्यवस्था: धारा ३०१ धारा ३०१ – संवैधानिक निकाय र पदाधिकारी सम्बन्धी व्यवस्था: धारा ३०२ धारा ३०२ – प्रदेश र स्थानीय तहमा सरकारी सेवाहरूको गठन र सञ्चालन: धारा ३०३ धारा ३०३ – स्थानीय निकाय सम्बन्धी व्यवस्था: धारा ३०४ धारा ३०४ – वर्तमान कानून लागू रहने  : धारा ३०५ धारा ३०५ – बाधा अड्काउ फुकाउने अधिकार :
भाग ३४

भाग ३४ – परिभाषा र व्याख्या

धारा ३०६ देखि ३०७ सम्म (2 धारा)

विषयवस्तु सार: संविधानमा प्रयुक्त विभिन्न कानुनी तथा प्राविधिक शब्दहरूको स्पष्ट परिभाषा र संवैधानिक व्याख्या सम्बन्धी नियमहरू।

भाग ३५

भाग ३५ – संक्षिप्त नाम, प्रारम्भ र खारेजी

धारा ३०८ देखि ३०८ सम्म (1 धारा)

विषयवस्तु सार: संविधानको संक्षिप्त नाम 'नेपालको संविधान', २०७२ साल असोज ३ गतेदेखि प्रारम्भ हुने मिति र नेपालको अन्तरिम संविधान २०६३ को खारेजी।

यस भागभित्र रहेका धाराहरू: